Golub

 

SREDNJEVEKOVNA SRPSKA DRŽAVA I SRPSKI GOLUB "ARHANGEL-ARHANĐEO"

Prema zapisima starog beogradskog golubara i kasacionog sudije Đoke Đorđevića, Ilirski golub se posle pada Rimskog carstva i nadiranja Huna i Slovena u najvećem broju zadržao u Beogradu. Prateći istoriju Beograda, on ga nalazi jos 878 god. pod imenom "Belgradski galab". Beograd je tada bio pod Bugarskom vlašću te se zvao Belgrad. Naziv "galab" ili "galb" izveden je od "galeb"-a, a u srpskom jeziku je izgovaran kao "golub", "galjub" ili "goljub". đorđević dalje navodi, da se u centralnom delu Balkanskogpoluostrva, gde će se formirati Raška i Zeta golub zvao "goljub" sve do dolaska hrišćanstva. Između ostalih muških slovenskih imena veoma često ime je Goljub, što bi se danas izgovaralo Golub.

Kao kasacioni (drugo stepeni) sudija Đorđević je donosio neka sudska rešenja, koja su omogućavala nesmetan rad arheolozima, te se tako upoznao sa engleskim arheologom A. J. Evansom krajem 19. veka. Od njega je saznao mnoge pojedinosti o životu Ilira i Ilirskog goluba.
Takođe je upoznao i austrijskog arheologa P. Konitza, od koga je kako kaže mnogo naučio o Rimljanima. Zahvaljujući gospodinu Đorđeviću, mi danas možemo mnogo lakše tragati kroz istoriju za precima našeg goluba. Iako na osnovu njegovog, u prvi mah, čudnog zapisa da se u srednjem veku ilirski golub kod nas uzgajao pod imenom "Arhangel" ili "Arhanđeo" mi
otvaramo upravo najmanje poznati "sef" o našem golubu. On nam takođe ukazuje na turske termine "feslia" i "tefes" i iznosi niz činjenica, na osnovu kojih se može lako utvrditi da je i u vreme Turaka uzgajan ćubasti "stari" golub - Feslia, a uz njega i Tefesi (bez ćube).

Zapisi i tekstovi gospodina Đorđevića se nalaze u dokumentaciji doajena srpskog golubarstva, gosp. Joce Naumovića. Knjiga koju on već duže vremena priprema, otkriće i druge detalje iz dokumentacije Đorđevića, te nam pomoći da lakše pratimo poreklo našeg goluba.
Vraćajući se istoriji Srba, a time i srpskom golubu, možemo konstatovati, da je polovinom X- veka župan Časlav, proširio vlast
Raške (Rus - Ras - Ruska - Raška) na Zetu, Hum i neke manje
teritorije.

Već u drugoj polovini X veka srpske zemlje su priključene Samuilovom carstvu. Posle pada makedonskog carstva 1018. god. Vizantija dominira na Balkanskom poluostrvu, te je većina srpskih zemalja pod njenim protektoratom. Pustošenja Normana, Mađara i Krstaša slabe vizantijsku državnu vlast, što koristi zetski župan Vojislav i izbori nezavisnost Zete. Njegov sin Mihajlo ujedinjuje Zetu i Rašku, te od rimskog Pape dobi ja kraljevsku krunu (l077 god.) i tako nastaje prva srpska kraljevina. Posle njegove smrti Vizantije, kojoj nije odgovarala jaka država u susedstvu, izaziva raspad Zete. I pored toga jačaju feudalni odnosi, te u stalnim sukobima oko poseda između Raške i Zete, polovinom XII- veka odnosi pobeđu Raška pod Stefanom Nemanjom - koji vraća ime SRBIN.

Nemanja je ujedinio sve srpske zemlje, Rašku, Zetu, Hum i Primorje  i stvorio moćnu feudalnu državu Srba - SRBIJU. U vreme Nemanje hnščanstvo postaje državna religija sa istom ulogom kao i uostalim Evropskim zemljama. Sa Mađarima, koji su se već stabilizovali i naselili deo Panonske nizije uspostavlja dobre odnose.

U želji da i sa Vizantijom sredi odnose, Nemanja se 1196 g. odriče prestola u korist srednjeg sina Stefana (1196-1228. g. n. e.) koji se 1217 g. proglasi za kralja Srbije, a Srbiju proglasi za kraljevinu. Od
rimskog Pape dobija kraljevske znake, a od Nikejskog patrijarha
samostalnu arhiepiskopiju (1219 g.). Srbiji se smešila blistava
budućnost, ali.. .neće biti tako. Prvi srpski arhiepiskop je bio brat
mu Sava. On je udario osnove Srpskoj pravoslavnoj Crkvi, ali na
Istoku. Tokom XIII-XIV veka jačaju feudalni odnosi, ali i trgovina, zanatstvo, rudarstvo i poljoprivreda. Razvijaju se gradovi i trgovi, te dolazi do procvata srednjevekovne srpske kulture, književnosti, umetnosti i građevinarstva. U gradove stižu trgovci sa svih strana, iz Dubrovnika, Venecije, đenove i Nemci (Sasi).

Pun uspon država postiže za vladavine Stefana Dušana (1331-1355. g.) čija jevladavina ispunjena osvajačkim ratovima sa Vizantijom, Bugarskom i Ugarskom. Potčinio je Grčku (Makedoniju, Epir), Tesaliju i Albaniju, pa je Srbija postala Carevina - najveća država na Balkanskom poluostrvu. Na saboru u Skolju 1346 god. srpski
Arhiepiskop je proglašen za Patrijarha, a Dušan krunisan za Cara Srba
i Grka. Osnovana je Pećka patrijaršija i niz kulturnih ustanova od
interesa za razvoj srpske države.

Težnja moćnih feudalaca za samostalnošću izrazila se posle njegove smrti za vladavine sina mu. Uroša (1355-71).Zemlja je rescepkana na mnogo malih feuda te se nije mogla uspešno suprotstaviti novom opasnom neprijatelju sa istoka. Turci su od sredine XIV veka sistematski nadirali na Balkan, te su pobedom nad braćom Uglješom i Vukašmom na Marici 1371 g. otvorili sebi put ka Kosovu. Srpski knez Lazar svesten opasnosti ujedinio je preostale feudalce pod okriljem crkve i izašao na megdan brojnijoj turskoj vojsci 15.06.1389 na Kosovu polju. Srpska vojska je poražena, a Srbija izgubila samostalnost i zapala u vazalski položaj. Danas se sa pravom postavlja pitanje Crkvi, zašto je odbijena ponuda Evrope ( Vatikana, Beča i Pešte), da se zajednička vojska suprotstavi (na Kosovu polju), Turskoj najezdi na Evropu.

U narednom periodu Srbijom će vladati despoti Stefan Lazarević i đurać Branković.  Kao odmazdu, zbog učešća srpskih despota u ratu
Ugara protiv Turaka, na strani Ugara, Turci će 1459 god. pripojiti
Srbiju turskoj carevini i izdeliti je na Sandžake.U proteklom istorijskom periodu od formiranja Srpske države pa do pada Smedereva, mogu se naći dokazi o uzgoju srpskih golubova koji su nasleđeni od romanizovanog ilirskog stanovništva. Iz "Letopisa" Popa Dukljanina se vidi, da su na imanjima feudalaca i crkve  uzgajani, između ostalog, i "Arhanđeli" božje svete ptice - golubovi.

Hrišćanstvo je nastalo kao sinteza judejsje jednobožne religije i filozofija antičkog istoka i zapada. Jevreji su antički narod ponikao na tlu Mesopotamije, odakle je (grad Ur) oko 2000 g .p. n. e. krenuo u potrazi za "obećanom zemljom". Sumerska religija, mitovi i kultovi su im poznati i bliski, te će mnogi od njih ući u Bibliju i druge Svete knjige. Tako će golub kao "sveta ptica" ili oblik u kojem se bog najčešće "pokazuje" izabranima ući u hrišćansku religiju. Kada Sv. Jovan krstitelj, krsti Isusa Hrista na reci Jordan, javlja se Bog u vidu belog goluba.

Osim Bogojavljenja i na drugim mestima prisustvo goluba je vezano za "božje poruke". To sveto mesto goluba u hrišćanskoj religiji pojačaće i prisustvo krilatih Anđela, te će se spontano, po našim crkvama i manastirima, izgovarati: - "Ne dirate te božje anđele" ili "To su božji anđeli" a pritom se misli na crkvene golubove. U starom crkvenom jeziku anđeli su se zvali "Arhangeli" ili "Arhanđeli" te je tako za crkvene golubove nastao naziv " ARHANĐELI" Otuda zapis gos. Đoke Đorđevića, da se u srednjevekovnoj Srbiji Ilirski golub zvao "Arhanđeo". Na mnogobrojnim freskama naših srednjevekovmh manastira, golubovi su prikazani baš kao "božje poruke" sa neba, što ukazuje na tesnu vezu sa ilirskim verovanjem. I danas u mnogim manastirima i crkvama prisutna  su jata golubova. Narodno verovanje da "Ako zatreš golubove i dom će ti se zatreti" vuče svoje korene još iz Vavilona. Posle pada Rimske imperije i povlačenja Vizantije iz naših krajeva, ostala  su materijalna dobra i kultura koju je domaće stanovništvo prenosilo novonaseljenim narodima.

Mnogi gradovi i sela nastavila su svoj život, a mešanje stanovništva je samo pospešilo njihov razvoj. Povećanje stanovništva dolaskom Slovena je rezultiralo izgradnjom  novih naselja i naseljavanjem još ne naseljenih predela. Iz "Letopisa popa Dukljanina" možemo pratiti deo tog razvoja, te na osnovu njega uočiti da su se uslovi za uzgoj domaćih golubova ustvari poboljšali. Između ostslog on navodi hronološki redoslsd izgradne svetovnih i profanih objekata u srpskim zemljama, te ćemo navesti neke od njh svaka Župa kao upravna celina imala je svoj grad, a svaki vladar svoj dvorac, kao i Župan. Prve crkve, ukoliko nisu bile nasleđene, građene su od kamena ili drveta, kao i pridvorske kapele i grobnice vladara po manastirima. Znači, mnogi hramovi su nasleđeni od Ilira i Vizantinaca i preuređeni po novo hrišćanskim kanonima.

Religijski objekti i hramovi su u osnovi nalik jedni na druge još od
Vavilonskog hrama bogu Marduku na Vavilonskoj kuli, preko Ilirskih i
Vizanjskih. Zato je gosn. Đorđević dobro uočio da je kod domaćih
golubova vekovima stečena osobina i potreba, da se gnezde po kupolama i zvonicima hramova. Od Sumera do današnjih dana, a to je više od 5000 godin, da su oni tu smišljeno uzgajani. Zato je uloga hramova kao religijskih i građevinsklh objekata od izuzetne važnosti za očuvanje kontinuiteta našeg goluba. U prvom periodu, od početka IX
veka do kraja XI veka, kao kulturni centritakmičile su se Raška i
Primorje. U Rasu je podignuta crkva Sv. Petra i Pavla. Zatim u Zatonu,
đunisu i Stara Pavlica na Ibru. Na primorju izgrađena je bazilika
Sv. Mihajla u Sutonu, Bogorodica Ratačka kod Bara, Sv. Stefan u
Skadru, opatija Sv. Srđa i Vaha na Bojani, mauzolej dukljanskih vladara. Drugom polovinom XII veka, za vladavine velikog župana
Nemanje, iz-  građeni su hram Sv. đorđa u Rasu i Bogorodična crkva
u Studenci. Kralj Stefan I sa Sv. Savom grade Žiču. Kralj Vladislav
gradi Mileševu, Stefan Moraču, Uroš I Sopoćane, a njegova žena Jelena, Gradac. Župan Dimitar Davidovicu, a Dragutin Arilje. Sve su
to pretežno bazilike od kamena. Zahvaljujući kraljici Jeleni i njenim
sinovima Dragutinu i Milutinu, krajem XIII veka i početkom XIV veka,
podignut je i niz katoličkih manastira na primorju. Sv. Nikola ispod
Skadra, Bogorodična crkva u Ulcinju, Sv. Nikola iznad Bara, Sv. Ana u Kotoru i druge. Kralj Milutin zida Banjsku, Stefan III Dečane i Car
Dušan Sv. Arhanđela kod Prizarena. Zatim sledi čitav niz episkopskih
crkava, kao što su Bogorodica Ljeviška u Prizrenu, crkva u Peći,
Milutinova Gračanica i tđ. U drugoj i trećoj četvrtini XIV veka vojvoda Hrelja gradi u Štipu zadužbi nu, Gospođa Danica u Ljubotenu, despot Oliver u Lesnovu, a kraljevi Vukašm iMarko u Prilepu i Markov Manastir.

Krajem XIV-tog i početkom XV-tog veka, za vreme kneza Lazara i despota Đurđa i Stefana, grade se: Lazarica, Ravanica, Drenča,
Nova Pavlica, Melentija, Rudenica, Kalenić, Resava, Manasija, i
drugi naši naj originalniji srednjevekovm spomenici. Od profanih
(ne crkvenih) objekata svakako treba izdvojiti neke gradove, utvrđenja
i dvorce.

U periodu XI - XII veka podignuti su, obnovljeni ili prošireni: Ras, Zvečane, Skadar, Bar i Kotor.U XIII veku, Skoplje, Prilep, Serez,
Bar, Srbica i Beograd (Kralj Dragutin). Krajem XIV i početkom XV veka: Kruševac, Beograd, Novo Brdo, Smeđerevo, Golubac i dr. Gradovi su bili opkoljeni zidovima - bedemima i kulama. Imali su citadelu sa dvorcem i kapelom, gradske kuće i palate, sabornu crkvu i crkvice, a ispod grada su se širila predgrađa sa trgom.Profane zgrade su podizane i po manastirima, kji su takođe bili utvrđeni, kao Studenica, Sv. Arhanđel, Višegrad, Ravanica i t.d. Mnogi neutvrđeni dvorci su
stradali, a bilo ih je mnogo. Dvorac Dukljanskih vladara u Prapratni,
kao i onaj u Stradiotima, prvi Nemanjići u Deževi kraljice Jelene u
Brnjacima, Milutinov u Vrhlabu i drugi u Nerodimlji, Dušanov u Svrčinu
i Ribniku, despota đurđa u Nekudima, arhiepiskopa Nikodima u Lizici,
Danila II u Jelšici i t.d.

Sponu, pre slovenske arhitekture sa novom Srpskom, čini Gamzigrad. To su ruševine Konstantičkog Vizantijskog grada zapadno od Zaječara. Imao je oblik utvrđenog grada - logora, sa odbrambebim zidom, približno kvadratne osnove, ojačan sa kulama (20 cilindričnih kula). Na sredini svakog zida bila je po 1 kapija. Unutar zida bile su zgrade, staje, radionice i magacim, a oko zidina naselje sa tržnicom. Novo-brdo, čuveno sređnjevekovno rudarsko i trgovačko mesto. Imalo je kolonije Dubrovčana i Latina. Tusu su bili konzulati Dubrovnika, Kotora, Bara, Albanije, Grčke, Italije i đruge.

Čitav niz sređnjevekovmh srpskih gradova je imao bogat kulturni i društveni život. Trgovina, zanatstvo i proizvodnja su obogatili feudalni sloj, te je pored sokolarstva razvijen i odgoj domaćih golubova. Oni su ukras zamkova i palata, ali i verski poštovana sveta ptica našta ukazuje ime "Arhanđeo". Sa istim motivom gajen je i u manastirskim i crkvenim dvorištima. U utvrđenjima je gajen iz čisto praktičnih razloga, jer je prilikom dugih opsada jedini mogao preneti poruku, a u nuždi poslužiti i kao hrana. Sirotinja i seljaci su ga gajili kao zabavu - iz ljubavi, ma da Često i kao jedini izvor mesa. Car Dušan je na saboru u Skoplju 09.04.1346. god. doneo Dekret o osnivanju Pećke patrijarsije. Ona će kao takva postojati od 1346. do 1459. godine, da bi je uz pomoć brata vezira Mehmeda Sokolovića 1557. god. obnovio Makarije Sokolovi.
Godine 1766. turci će je ponovo zabraniti i dobrim delom oštetiti, a obnovljena je tek 1920. god. Po priči monaha, objekte patrijaršije naseljavali su crkveni pitomi golubovi od pamti veka. U jednom zapišu o popisu imovine pommju se i oni. I danas ih tamo često nazivaju "Božjim Arhanđelima" brinući o njima. - Imovina Pećke patrijaršije- Metohija je nekada zauzimala ogroman prostor, na stotine sela i gradove Trepča, Zvečan, Janjevo, Novo Brdo, Priština, Nerođimlje, Pauni, Vučitrn, Prizren, Peć i dr. U gradu Peći, i danas se može naći autohtoni soj Srpskog visokoletača poznat kao PEĆKl VISOKOLETAČ. Po izgledu i letni osobinama neznatno se razlikuje od ostalih sojeva Srpskog visokoletača, što samo dobri poznavaoci naši golubova mogu uočiti. Meštani će Vam reći da je taj soj golubova tu od kad i grad postoji. Pećko stanovništvo je izmešano i čine ga uglavnom Srbi - starosedeoci još od vremena Raške države i Arbanasi, koje su Turci  povremeno dovodili kao fizičku radnu snagu. Po prof. Milanu Budimiru i nekim istoričarima i mnogo pre, jer oni tvrde da je pleme Sorba (Srba) stiglo u ove krajeve iz posavine i podunevljs još 1880. god. p.n.e. Obe teorije ukazuju na prisustvo starih Ilira, što je nesporno, a time i na sve one kultne obrede sa svetim golubom. Znači golubovi koji lete visoko "da dotaknu nebo" bili su tu još tada, a Srbi kao narod bili naj brojnije pleme Ilirskog područja.

Romanizacija Ilira u ovim krajevima je išla jako sporo a u Rugovskim planinama nije ni izvršena, imajući u vidu nepristupačnost. Južni Sloveni su kao naj brojniji narod takođe sporo, ali uspešno asimilovali  Ilire i primili mnge njine obrede, kultove, i dostignuća materijalne kulture. Tako su naučili da obrađuju zemlju i održavaju ilirske kanale i sisteme navodnjavanja. Od njih su nasledili ovce izvanrednog kvaliteta, ovčarske pse i svakako Ilirske svete ptice - golubove. I danas u Metohiji imate stari način navodnjavanja polja. Kroz grad Peć i danas prolazi čitava mreža kanala, te se stiče utisak da ste u staroj Mesopotamiji. Ilirski ovčarski psi su danas registrovam kao domaća rasa ovčara i nazvani Šarplaninci. Ilirske ovce su i danas izuzetne cenjene kao Rugovske ovce. Postoji i niz drugih spona sa Ilirima, te ne vidim razlog da ne poverujem Pećancima, da su njihovi visoko letači tu od pamti veka.

Migracija Srba iz ovih krajeva 1690. god. pod Arsenijem III Carnojevtćem, posle austnjsko-turskog rata 1683. - 1699. god. (velika
seoba Srba) kada su Srbi stali na stranu Austrijanaca, značila je i prenošenje srpskih golubova u novo naseljene krajeve. Prvo zadržavanje i Veliki Crkveni Sabor održan je u Beogradu, te se može pretpostaviti da je bar mali deo ponetih golubova poklonjen beogradskoj crkvi, ili se drugim putem zadržao u Beogradu. Iseljavanja su se ponavljala u više navrata, tako će 1737 god. pod vođstvom Arsenija IV Šakabentom  veliki broj Srba sa Kosova otići u Austriju i Mađarsku. Tada će se naseliti delovi Hrvatske, Vojvodine i Rumumje, te će sa Srbima u te krajeve između ostalog stići i stari srpski golubovi sa ćubom na glavi. Turci su tako napuštane teritorije naseljavali Albancima, koje su koristili u borbi protiv Srba. Albanci možda jesu poreklom jedno od Ilirskih plemena, ali oni nisu naseljavanjem naših krajeva done iririgacione sisteme, ovčarske pse, ilirske ovce, ilirske golubove i dr. već su to zatekli kod preostalih starosedeoca Srba.

Naseljavanjem Like, Dalmacije, Slavonije, Baranje, Srema, Banata i Bačke, Srbi su u tim krajevima između ostalog naselili i naše golubove. Tako će se Nikola Tesla sećati svog detinjstva i svojih ćubastih srpskih golubova, hraneći golubove na prozoru Njujorškog hotela (intervju : New York Times)  Prvi Teslin susret sa golubovima bio je baš u Srpskoj Pravoslavnoj Crkvi u Smiljanju, gde mu je otac bio pop, a crkveno dvorište puno Srpskih ćubatih golubova. Ta neraskidiva veza naših golubova i crkve ostala je i u tuđini. Stari grad Smeđerevo se spominje još u IX veku. U XV veku je prestonica srpskog despota đurđa Brankovića . Sagrađen je na ušću Jezave u Dunav 1428. - 1430. god. Imao je 25 kula povezanih ogromnim kamenim zidom, a oko grada je išao veliki rov ispunjen vodom.

Svrstavan je u velike evropske vodene gradove u ravnici "branjene
vodom". U gradu je bio despotov dvor, crkva i niz pratećih objekata.
Lepota dvora i snažna konstrukcija objekata ukazuju na bogatstvo i moć vladara. Posle eksplozije 1942. god. "u magacmu eksploziva" grad je većim delom razoren. Ostao je jedan zid despotovog dvora nešto bedema i par kula. Na jednoj od kula dominira natpis:" V... Hrista Boga Blagosloveni despot Đurać... gospodar Srbijem i pomorja Zetskom
povelenije jego sagradi se grad v leto 1430..."

Turci su ga osvojili 1439. god. da bi ga despot vraćao 1453. i 1456 g. Posle uporne trogodišnje opsade, grad je konačno potpao pod tursku Vlast 1459. god. a to je bio i kraj srednjevekovne Srpske države.

Smederevski odgajivači golubova tvrde, da imaju autohtonu rasu smederevski visokoletača, koja potiče još iz vremena Đurađa Brankovića. Danas je teško naći čist soj smederevskih visoko letača, jer je u poslednjih loo godina vršeno ukrštanje sa beogradskim visokoletačima. I ono malo što ih ima ukazuje na činjenicu da je
Smederevski visokoletač samo jedan soj Srpskih visokoletača.
Po legendi, kada je u opsednutom gradu ponestalo hrane, golubovi su pušteni da se sami snalaze, te su tako Smederevci pohvatali prapretke svojih ljubimaca. Oko Durđevog grada-tvrđave postojalo je naselje Smederevo i niz manjih sela, te su se đurđevi golubovi tu udomili.

Po drugoj legendi, kada bi braniocima nestalo hrane ili oružja, oni bi puštali određen broj golubova da se vine u visine. Na osnovu broja puštenih golubova, Srbi sa druge obale Dunava su tačno znali šta treba da se doprem i u koje vreme.  Ova legenda se potkrepljuje činjenicom da je na zidu uz Dunav postojao tajni ulaz do koga se moglo prići samo Dunavom. Ta "vodena" kapija jeotvarana iznutra, te je u tačno određeno vreme mogla da prihvati čamac, koji bi se ispraznio i ponovo pustio niz Dunav. Legende su legende, sli nesporna je činjenica, da se smederevska tvrđava uspešno branila pune tri godine. I stara srpska prestonica Kruševac ima svoj soj visoko letača. Tu je ostslo izuzetno malo tih starih kruševsčkih ćubana,jer su većinom rastureni po okolnim selima. Visoko - letačka takmičenja  i potera za rezultatima sudoprineli da se u zadnjih sto godina donese veliki broj beogradskih visokoletača. Ukrštanjem dva soja jedne iste rase dobijani su veoma kvalitetni letači, ali je desetkovan broj čistih kruševačkih letača.

Kruševac je bio prestonica srpskog kneza Lazara. Tu je i stara crkva Lazarica, a u neposrednoj blizini i drugi stari srpski manastiri. Knez Lazar je ujedinio srpske feudalce i viteški izašao Turcima na megdan.Zato ga je narod opevao u pesmarna, kao kneza i ratnika, koji je sa srpskimvitezovima otišao u "nebesko carstvo". "Kruševac je imao ove naše golubove još u vreme Cara Lazara..." kažu stari kruševački golubari."Gajeni su na dvoru, ali i po manastirima, jer ih na mnogim freskama slikaju dosta originalno. Ima niz dokaza, da su korišćem i za prenošenje brzih poruka sa granica kneževine, kako bi se us pešno pratilo kretanje Turaka.

Niz rasturenih feuda, zamkova i utvrda, morala je povezivati brza i efikasna "poštanska linija" a to su onda mogli samo golubovi da obave, kažu kruševački golubari. U narodnoj pesmi, Carici Milici vest o porazu na Kosovu, donose : "tri crna gavrana". Da li je tako? Neke legende, a i činjenice ukazuju da su to bila tri crna goluba. Kruševljam dosta ubedljivo ceo događaj opisuj na sledeći način: - "Srpska vojska na kosovu je imala i dve krletke sa golubovima "Arhanđelima". U jednoj su bili beli, a u drugoj crni. U slučaju pobede, puštani su beli da odnesu dobre vesti na dvor cara Lazara. U slučaju poraza, tu crnu vest bi prenli crni golubovi. Kako je u početku srpska vojska razbila tursku, a Murat bio ubijen, stekao se utisak pobede, te  supušteni beli golubovi, koji će vest o pobedi razneti po Srbiji. Ta vest će ubrzo stići do Dubrovnika, Rima i dalje u Evropu.Pričalo se da su zvona Bogorodične crkve -Notr Dam u Parizu, objavila pobedu Srpske vojske! Kako je ta vest tako munjevito stigla? No, Turci su  konsolidovali svoje redove i ubacili nove
snage, pa je borba završena pogibijom Kneza Lazara i porazom srpske
vojske.. Tada su pušteni crni golubovi, koji će sleteti na dvor carice
Milice i doneti ovu "crnu vest". Narodni pevač nije mogao ovu ulogu da da svetoj ptici "Arhanđelu" pa ga je zamenio "crnim" gavranom". Moram priznati da se ova legenda do tančina uklapa u istonjške činjenice,  jer se dugo u Evropi slavila pobeđa Srba nad Turcima. Ova legende tekođe objašnjava ulogu "crnog gavrana" i u drugim srpskim narodnim pesmama. Čudno bi bilo, svako sletanje gavrana na krov, a u Srbiji ima mnogo ovih ptica, tretirati kao lošu vest. Po kulama i visokim dvorcima sletanje crnih gavranova je svakodnevna pojava, pa kako onda to tumačiti kao slutnju i lošu vest. Niš, jedan od najstarijih srpskih gradova, evidentno ima naj čistiji autohtoni soj NIŠKIH VISOKOLATAČA. To su izuzetno lepi i ujednačeni  golubovi, te se lako može utvrditi da su dugi niz godina uzgajam u uskom krugu. Po izgledu i boji pretstavljaju jedan od naj markantnijih sojeve našeg goluba. Njihove letne osobine su ustaljene i dovedene do savršenstva, kad se uzme u obzir da su to golubovi u jakom krvnom srodstvu. U boji su crm i crveni, dosta sitne građe sa malom glavom i malim kljunom, a sve ostalo je u poslednjih 150 godina donošeno iz Beograda. I tu je ukrštanje desetkovalo stare niške letače, ali su zahvaljujući entuzijazmu pojedinaca sačuvam čisti stari sojevi. Malo odgajivača zna, da su to golubovi sa  lepim kružnim i
mirnim letom te izuzetnom inteligencijom. Stari niški ođgajivači su se
sa pravom hvalili:" Moj je i na zemlji i na nebu". Nišlije nisu znale za gubitke golubova, sve dok nisu počeli sa ukrštanjima. Ukrštanja su donela mnogo duže letove, ali i velike gubitke, tako da se danas sve više odgaja "čist Niški soj". Istorija ovih golubova je doskora pogrešno povezivan sa turskim i grčkim golubovima. Te pretpostavke su bile skroz pogrešne, a rezultirale su iz lokalne težnje da se distanciraju od Beogradskih golubova. Ko i malo prati svetske rase golubova, zna da u Grčkoj, Turskoj, Bugarskoj ili bilo gde u tom pravcu nema visoko letača niti golubova sa ćubon. _ Već na par stotina kilometara južno od Niša u Skoplju, nailazimo na Orijentalne prevrtače- makedonske "Duneke" i galebiće -"Masarke" (Misirke), jer je tamo tursko nasleđe bilo daleko uticajnije, a broj Turaka mnogo veći.

Ti  krajevi nisu bili nisu bili ilirski, te tu nemožemo tražiti potomke ilirskog sveto goluba-koji teži da "dodirne nebo". Tu su se golubovi odgajali kao ukras i zabava, te su i današnji potomci takvi. Niš je bio bliži Ilirima, te su još u vreme Naissusa Rimljani gatali puštajući Columbe Illvrice da lete visoko i otuda donose poruke Bogova. Nassus je bio veliki rimski grad, sedište careva i grad letnjikovaca. U sezoni odmora rimski patriciji su uživali gledajući nad Neissusom kruženje "Svetih ptica" i na osnovu njihovog ponašanja plašili se ili radovali budućnosti. Dalja sudbina niškog golube je istr kao i ostalih sojeva naših golubova, koji su naslednici ilirskih golubova donetih još iz Vavilona, tema potrebe posebno pratiti njegov istorijat. Na niškim odgajivačima je "kopajući" po istoriji grada, pronađu dokaze viševekovnpg prisustva njihovog goluba.To u gradu prepunom istorijskih spomenika, kakav  je Niš, neće biti teško ("gde ima Turaka - nema ćubana"-citat prof. Todorović).

Jugoistočnosto od Beograda niz Dunav obnovljen je krajem XIII veka grad - utvrđenje.  Postoje indicije, đa je tu mnogo pre obnove postojalo naselje.Grad je držao knez Lazar , a kasnije despot Đurać Branković. Podignut je na ogromnoj steni iznad Dunava, sa 6 visokih kula i jednim donžonom na vrhu. Ogromni kameni zidovi povezuju kule i spuštaju se do pristaništa. Danas je pust, a velika jata vrana i podivljalih golubova nadleću njegove zidine u formacijama, kao da vode rat. Ustvari vrane pljačkaju golubijagnezda, savijena po udubljenjima kamenih zidina, a ovi se brane obrusavanjem u velikim jatima. Nekada davno i ljudi su ovde tako ratovali. Taj grad se zove GOLUBAC. Zašto Golubac?Utvrđenje datira još iz vremena rimskih Limesa. Obnovio ga je i dogradio velmoža u službi srpskog kneza Lazara. Posle kosovske bitke držao ga je despot Branković, da bi se kasnije smenjivali Turci i Mađari sve do oslobođenja. Grad se oduvek zvao Golubac. Prema predenju grad je dobio takvo ime zbog velikog broja pitomih golubova, koji su gajeni u njemu. Ako se ima u vidu izuzetno povoljan položaj utvrđenja, odakle se lako može kontrolisati plovidba Dunavom, brojno prisustvo pitomih golubova ukazuje na mogućnost prenošenja informacija unutar zemlje golubijom postom.

U to vreme brza i prava informacija je omogućavala pravovremenu pripremu gradova - utvrđenja za odbranu, a efekat iznenađenja je bio presudan u mnogim borbama, te su Golubac i njegova golublja pošta imali ogromnu uloguu odbram zemlje. Gradske zidine Golubca nisu ratom razorene, što ukazuje da se na tom izuzetno nepristupačnom terenu nije nalazio veliki broj ratnika. Bilo ih je taman toliko da odgoje golubove i kada treba puste ih sa porukom.Duboko sam ubeđen da jata podivljalih golubova, koja nadleću tvrđavupotiču od nekadanjih vrednih prenosioca poruka.

Za vladavine despota Stefana Lazarevića, prestonica Srbije je Beograd. Posle njegove smrti 1427. god. Mađari ga opet preuzimaju, a njegova porodica i preostala srpska vlastela, odlaze u Kotor i Dubrovnik u nadi da će im hrišćanska Evropa pomoći u borbi protiv Turaka.  Hroničari su zabeležili  dolazak duge kolone konjanika, tovarmh kola, pešaka i stoke u Dubrovnik. U toj koloni, Srbi su sa sobom doneli i Srpske golubove prekrasnih boja sa ćubom na glavi.

Nosila su ih deca u krletkama, ali i posluga iz pratnje udovice despota Stefana Lazarevića, te se da naslutiti, da su osim zabave golubovi služili i u neke druge svrhe, recimo "prenošenje poruka". Srbi neće dobiti traženu pomoć, jer su je odbili pre boja, pa će naseliti Primorje i Krajinu, a donetigolubovi će se namnožiti i ukrstiti sa autohtonim dalmatinskim sojem starog Ilirskog goluba. Kasnije sukcesivne seobe Srba u ove krajeve učvrstiće vezu ta dva soja Ilirskog goluba, te će se on očuvati u "izvornom izdanju" čistiji nego bilo gđe.

Tu će ga kasnije zateći poznati putopisac Paktorović, koji opisujući život u Kotorskoj luci kaže: Pored utovara vina i ulja vrši se istovar žita iz jedrenjaka, gde se spuštaju smeđe-crveni ćubati golubovi, sa crno-svetlucavin perjem na krilima i repu, tumarajući po obali i kljucajući zrnevlje sa zemlje". Očigledno je reč o starom Ilirskom golubu, koji je nebrigom vlasnika podivljao. Petar Kopaj piše 1797 god. da se isti takvi golubovi mogu naći kod seljaka među kokoškama na čitavom području od Sinja do Kotora.

Prema Prutzu (1884. g.) ova rasa je pod imenom "Ilirski golb" ili Kolumba Ilirica stigla u južnu Nemačku 1822. god. Prvi primerci su iz
Dalmacije i like, preko Austrije stigli u Bavarsku, a odatle i u
susedne zemlje. Po Tegetmeieru (1868) prve Kolumbe Ilirike su u Englesku stigle iz Holandije 1839 god. gde su donešene brodom iz luke Kotor.

A. J. Evans (l884. g.) je na molbu jednog svog prijatelja 1880. god. doneo u London dva para srebrnih Columbe Illyrice iz Beograda. Opisujući njihov divan stas, ćubu na glavi i perje prekrasnih boja, on objašnjava da je u Srbiji ova rasa odomaćena pod imenom "Arhanjelli" (Arhandžel). Ovaj naziv je u Engleskoj i danas zvaničan za Columbe
Ilirice, ma koliko Englezi teško izgovarali reč Arhangel.

Bugartz je 1885. god. dao detaljan opis ovih golubova i nazvao ih njihovim starim imenom, koje su im dali Rimljani - Columba
Illyrica, odnosno "Ilirski golub".

Danas u svetu su u opticaju razni nazivi za ukrasni soj ovog goluba. Nemci ga najčešće zovu "Ilirska gimpla", Austrijanci - " Dalmatinska gimpla", Francuzi - "Bouvreuil", Mađari -"Pirok". U Engleskoj i zemljama engleskog govornog područja se zove "Arhanggell"
a u zvaničnoj endiklopediji je upisan pod imenom ILIRSKI GOLUB.

U zadnjih 150 godina odgaja se isključivo kao ukrasni soj u 6 osnovnih boja i 26 varijeteta, ma da njegova konstrukcija tela i krila ukazujena goluba letača, što nije čudno, jer je u prošlosti to i bio. Godine 1905. poznati beogradski odgajivač golubova, profesor Brana Todorović je pisao:" Ko na izložbi vidi, sada ukrasnog Ilirskog goluba, zapanjiće ga neverovatna sličnost sa našim Beogradskim golubom. To je golub istog izgleda, veličine i stasa kao da je donet iz golubarnika nekog našeg poznatog golubara? Gosn.Todorović sa oduševljenjem dalje piše:" Koliko je vremena i prostora delilo ove naše golubove, a ipak izgled im se ni za pero nije izmenio. Njegova ćuba, boja očiju i perja, ostali su isti kao kod mnogih naših golubova, pa se pitam sa kakvim pravom ga zatvaraju u izložbene kaveze, kad je to rođjeni visokoletač". U daljem tekstu gosn.Todorović, objašnjava tu vezu beogradskih i ilirskih golubova:"

Godine l690. prilikom seobe Srba pod Čarnojevićem, mnogi su sa svim
svojim blagom poneli i svoje "kućne" golubove u želji da ožive duh rodne kuće. Golubovi se nisu zatirali," jer će se i dom i seme i pleme
zatrti". Ni Turcima se nisu ostavijali, sa kućnim ognjištem i decom išli su i oni. Tako su stigli preko Beograda do Pešte i Beča, ili u Krajinu i naše Primorje. Oni jesu poreklom Ilirski, ali ko što i mi imamo deo ilirske krvi, tako su i oni deo nas i naše  istorije te ih moramo ugraditi u naše simbole, grbove i znamenja".

Za razliku od njega, poznati austrijski columbolog F. Szeszinger, piše: "Izložbeni kavezi su uništili mnoge letačke rase golubova kod nas. To zatvaranje i selekcioniranje da bi se dobile što lepše, ali neprirodne boje, preti sada i prekrasnim Ilirskim ili beogradskim letačima, koji su otuda doneti isključivo radi njihovog visokog i lepog leta..."

 

 

 

 

Tvrđava, stanište arhanđela

 


Arhanđel

 


Beogradska tvrđava

 


Deo Niške tvrđave

 


Golubac - grad

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Srpskivisokoletac 2010. Istorijat - Udruženja - Kontakt

 

istorijat kontakt